22 Temmuz 2017 Cumartesi Saat 15:32
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
HA┼×─░M ALBAYRAK
hasimalbayrak@hotmail.com
HA├×├ŁM ALBAYRAK'IN KALEM├ŁNDEN OF HAYRAT BELGESEL├Ł
28 Ağustos 2016 Pazar Saat 17:15

Trabzonlu ara├żt├Żrmac├Ż yazar Ha├żim Albayrak of hayrat b├Âlgesini kaleme alarak gercekleri gn y├╝z├╝ne c├Żkard├Ż.

Bu k├Ây tarihi incelenmeye kalk├Żl├Żrsa bu tarihin Trabzon tarihi i├žerisinde o tarihle ayn├Ż ge├žmi├że sahip bir k├Ây yada bu ge├žmi├że sonradan kat├Żlan bir k├Ây grubu olarak d├╝├ż├╝n├╝lebilir.

K├Ây├╝n ad├Żn├Żn Maki olmas├Ż ve genel s├Âzl├╝klerde Maki s├Âz├╝n├╝n k├╝├ž├╝k boylu, bodur a├░a├ž grubu olarak g├Âr├╝lmesi bu b├Âlgede ├Âncelikle co├░rafi ad oldu├░u izlenimi vermektedir. Ancak b├Âlgede bodur a├░a├ž grubu bulunmay├Ż├ż├Ż, tam tersine y├╝ksek ve b├╝y├╝k a├░a├ž grubu bulunmas├Ż nedeniyle Latin k├Âkenli bu kelimenin k├Âye ad olmas├Ż ihtimalini s├Żrflar.


Osmanl├Ż kay├Żtlar├Żnda Maki k├Ây ad├Żna rastlanmamaktad├Żr. Ama MakiÔÇÖye ├žok yak├Żn ve biti├żik olan Alano, Kus k├Âylerine rastlanmakta ve bir yerde Maki ad├Ż OfÔÇÖa ba├░l├Ż Y├Ż├░a k├Ây├╝n├╝n bir mahallesi olarak ge├žmektedir. Osmanl├Żn├Żn buray├Ż ald├Ż├░├Ż ilk zamanlarda Alano, Y├Ż├░a, ├Ł├żkenaz, ├çufarukse,Vuzak,├Łsporyani, Mapsino, Oflare Pa├žan, Zisno, Nokano,Holo gibi b├╝y├╝k k├Âyler vard├Ż ve di├░er ismi ge├žen k├Âyler de bunlara ba├░l├Ż idi. Maki k├Ây├╝ de bunlardan Y├Ż├░a k├Ây├╝ne ba├░l├Ż oldu├░una g├Âre ve bu k├Âyden yukar├Żya g├╝n├╝m├╝zde yayla olarak de├░erlendirilen yerler o zaman k├Ây oldu├░una g├Âre, demek ki yerle├żim yeri olarak Y├Ż├░aÔÇÖya ba├░l├Ż bir mahalle durumundayd├Ż.


Tarihi kaynaklar incelendi├░inde 1515 y├Żl├Żnda Y├Ż├░a k├Ây├╝ Maki mahallesinde 58 hristiyan hane vard├Ż. Hi├ž M├╝sl├╝man hane yoktu. 1554 y├Żl├Żndaki Osmanl├Ż vergi evraklar├Ż incelendi├░inde MakiÔÇÖde 61 hr├Żstiyan, 7 m├╝sl├╝man hane, 1583 y├Żl├Żndaki vergi evraklar├Ż incelendi├░inde 100 hristiyan hane 37 m├╝sl├╝man hane vergi vermi├żtir. Bu duruma g├Âre buradaki hristiyan n├╝fus artt├Ż├░├Ż gibi M├╝sl├╝man nuf├╝sta artmaktad├Żr.[1] K├Ây tablolar├Ż incelendi├░inde 1583 y├Żl├Ż itibar├Żyla Maki k├Ây├╝, OfÔÇÖun en b├╝y├╝k hristiyan nuf├╝s├╝na sahip k├Ây├╝d├╝r. Ayn├Ż ├żekilde en ├žok M├╝sl├╝man hane olan 5. k├Ây durumundad├Żr. M├╝sl├╝manlar├Żn OfÔÇÖa yerle├żmeye ba├żlamas├Żyla a├ża├░├Ż k├Âylerden bask├Żya u├░rayan Rum k├Âkenli ailelerin yukar├Ż k├Âylere do├░ru ├ž├Żk├Żp yerle├żtikleri g├Âr├╝l├╝r.


Trabzon tarihi ile ilgili en eski kaynaklar Yunan kaynaklar├Żd├Żr. Bunlara g├Âre Trabzon ├żehir olarak M.├ľ. 765 y├Żllar├Żnda kurulmu├żtur. Onlar├Żn iddias├Ż Trabzon ├żehri bir Yunan ├żehridir. ├×ehri Yunanistandan AnadoluÔÇÖnun Ege k├Ży├Żlar├Żna yerle├żen ve burada y├╝zy├Żllarca ya├żayan Miletliler kurmu├żlard├Żr deniyor. Ancak burada bir parantez a├ž├Żp >Miletliler kurdu ama bu


Maki b├Âlgesinde yerle├żen topluluklara bak├Żld├Ż├░├Żnda genel tarih s├╝reci i├žerisinde yukar├Żdaki g├Âr├╝├ż do├░ru olarak kabul edildi├░inde ilk├ža├░da Yunanl├Ż olmayan bir kavimle tarihine ba├żlam├Ż├żt├Żr denilebilir. Tarih ├žer├ževesi i├žerisinde Pers uygarl├Ż├░├Żn├Żn 20. satrapl├Ż├░├Ż oldu bu b├Âlgede. ├Łskit (Saka) ak├Żnlar├Ż ve bunlar├Żn kal├Żnt├Żlar├Ż oldu bu b├Âlgede. Pontus krall├Ż├░├Żna ba├░l├Ż ├žok k├Żsa bir d├Ânem ge├žirdi Trabzon. Ama bunu Of ve MakiÔÇÖye yans├Żmas├Ż ne derece ├Ânemli oldu belli de├░il. Bu b├Âlge Pontus kral├Ż MihridatÔÇÖ├Żn pe├żinden giden Roma ordular├Żn├Żn ge├žti├░i yer oldu. Roma ordular├Żn├Żn deli bal ile tan├Ż├żt├Ż├░├Ż yer oldu.


Daha sonra genel bir Roma h├ókimiyeti ve Bizans h├ókimiyeti oldu. Roma h├ókimiyetinin sonuna do├░ru b├Âlgedeki kavimlerin zorla H├Żristiyanla├żmas├Żyla Rumca konu├żmaya ba├żlad├Żklar├Ż ve H├Żristiyan k├╝lt├╝r├╝ alt├Żnda birle├żtikleri eridikleri g├Âr├╝l├╝r. B├Âylelikle ilk ├ža├░ kavimlerinin izleri kalkm├Ż├ż ve yerine Roma izleri gelmi├ż olur. Bizans devleti de Roma devletinin devam├Żd├Żr. Ancak bu d├Ânemde bat├Żdan ├že├żitli T├╝rk boylar├Ż H├Żristiyanla├żt├Żr├Żl├Żp bu b├Âlgeye yurt verilmek suretiyle yerle├żtirilmi├żtir. Bunlar aras├Żnda Gagavuzlar, Pe├ženekler, Kumanlar vard├Żr. B├Âylelikle yeni ortaya ├ž├Żkan M├╝sl├╝man ak├Żnlar├Żn├Ż Bizansl├Żlar aradaki sava├ż├ž├Ż T├╝rklerle tampon olarak gidereceklerdi. Ayr├Żca bat├Ż s├Żn├Żrlar├Żna zarar veren bu T├╝rk boylar├Żn├Żn kollar├Żn├Ż b├Âylelikle buradaki Rumlar aras├Żnda eritmi├ż olacaklard├Ż. Bilindi├░i gibi BizansÔÇÖ├Żn Malazgirt Sava├ż├ŻÔÇÖnda yenilmesinin nedenlerine en ├Ânemli nedenin kendi ordusundaki H├Żristiyan T├╝rklerin soyda├żlar├Ż olan M├╝sl├╝man T├╝rkler taraf├Żna ge├žmesiydi. Y├╝zy├Żllar boyunca Roma ve Bizans d├Âneminde b├Âlgede Roma uygarl├Ż├░├Ż h├╝k├╝m s├╝rd├╝. Bu uygarl├Żk i├žerisinde Rumca ├Ân plana ├ž├Żkt├Ż. B├Âlgenin k├Ży├Ż ├żehirleri hari├ž, Yunan as├Żll├Ż olmayan halk├Ż Rumca ve H├Żristiyan k├╝lt├╝r├╝ ile ya├żad├Ż. Di├░er benlikler ortadan kalkt├Ż. Geriye sadece Yunancada yeri olmayan fakat bizim T├╝rk├že olmad├Ż├░├Ż ve T├╝rklerden ├Ânce buralar├Ż Roma yurdu oldu├░u ve Rumca konu├żuldu├░u i├žin Rumca kelimeler denilen yer adlar├Ż kald├Ż. Onlar├Żn k├╝lt├╝rleri Roma k├╝lt├╝r├╝ i├žerisinde eridi. Bunlar├Żn ├╝zerine 1204 y├Żl├Żnda kurulan Trabzon Rum ├Łmparatorlu├░u geldi. Bu imparatorluk (imparatorluk ad├Ż sadece krallar├Żn├Żn imparator soyundan gelmesidir. Yoksa ger├žekte ortada bir├žok milletten olu├żan b├╝y├╝k uygarl├Żk yoktur. Sadece askerleri G├╝rcistanÔÇÖdan gelen T├╝rk kuman boylar├Ż, y├Âneteni Bizans imparator soyundan gelen Komenoslar, yerle├żik halk├Ż BizansÔÇÖ├Żn devam├Ż olan Roma halk├Ż (├Ł├žerisinde Yunan, T├╝rk, Ermeni, G├╝rc├╝, Laz gibi ├že├żitli etnik topluluklar vard├Ż) devam ediyordu. Bu imparatorluk ├žer├ževesinde Do├░u Karadeniz b├Âlgesine yakla├ż├Żk 50.000 civar├Żnda g├Â├žebe aile yerle├żtirildi. Bunlar Do├░u KaradenizÔÇÖin do├░usunda yerle├żtiler. G├Â├žebe olduklar├Żndan ba├░├Żms├Żz ve serbest ya├żamaya al├Ż├żm├Ż├ż olduklar├Żndan da├░l├Żk arazide da├░├Żn├Żk olarak yerle├żtiler ve hayvanc├Żl├Żklar├Żna devam ettiler. Bunlar├Żn ya├żad├Żklar├Ż yerlerde k├Ż├żlak ve yaylak hayat├Ż devam ederken ortak dil Rumca oldu. ├Ł├żte Maki b├Âlgesi de bunlardan nasibini ald├Ż. Bunlar yeni yerle├żik hayata ge├žtiklerinden ve yeni H├Żristiyan olduklar├Żndan bu dini en iyi ├żekilde uygulamaya ba├żlad├Żlar. Makinin Yalavasl├Ż k├Ây├╝n├╝n manas├Ż ÔÇťpeygamberÔÇŁ manas├Żna gelen ÔÇťyalvas, yalvacÔÇŁ s├Âz├╝nden gelir. B├Âlgede yap├Żlan ve g├╝n├╝m├╝zde kal├Żnt├Żlar├Ż kalmayan kiliselerin tarihleri ├žo├░unlukla bu y├╝zy├Żla aittir. Yer isimlerinden Balaban s├Âz├╝ tamamen Kumanlarla ilgilidir. Bunun gibi bu b├Âlge kelimeleri iyice incelendi├░inde bu b├Âlgeye 11. y├╝zy├Żldan sonra Kuman T├╝rklerinin geldi├░i ve bunlar├Żn H├Żristiyan olduklar├Ż g├Âr├╝l├╝r. Bu b├Âlgeye geldikten sonra Rumca konu├żmaya ba├żlad├Żklar├Ż g├Âr├╝l├╝r. B├Âlgenin M├╝sl├╝man T├╝rkler eline ge├žmesinden uzun bir s├╝re b├Âlgede M├╝sl├╝man T├╝rk ailesi olmaz, ├žok az olur.


FatihÔÇÖin TrabzonÔÇÖu fethetti├░i 1461 y├Żl├Żndan 64 y├Żl sonra b├Âlgeye (MakiÔÇÖye) ancak 7 M├╝sl├╝man aile yerle├żmi├żtir. 123 y├Żl sonra ise 37 aile yerle├żmi├żtir. 1554 y├Żl├Żndan 1583 y├Żl├Żna kadar b├Âlgedeki H├Żristiyan n├╝fusun artmas├Ż b├Âlgeye di├░er k├Âylerden de n├╝fusun geldi├░ini g├Âsterir. B├Âlge 1583 y├Żl├Żnda merkez durumundayd├Ż. ├ťstelik Y├Ż├░a k├Ây├╝ne ba├░l├Ż kalabal├Żk bir mahalle durumundayd├Ż. Bu konular ile ilgili ayr├Żnt├Żl├Ż rakamlar Ha├żim AlbayrakÔÇÖ├Żn Of ve ├çaykara adl├Ż kitab├Ż ile Do├░u KaradenizÔÇÖde Etnik Yap├Żlanmalar ve Pontus adl├Ż kaynak eserlerde bulunabilir.


B├Âlgenin n├╝fus yap├Żlanmas├Ż 1681ÔÇÖdeki b├Âlgeye yap├Żlan Kazak ak├Żnlar├Ż ve da├░l├Żk b├Âlge olmas├Żn├Żn verdi├░i isyanlar dolay├Żs├Ż ile de├░i├żmeye ba├żlar. B├Âlge tamamen T├╝rkle├żir. Bu d├Ânemde Anadolu ve Osmanl├Żn├Żn de├░i├żik b├Âlgelerinden aileler gelerek yerle├żmeye ba├żlar. Maki b├Âlgesi zamanla da├░l├Żk olmas├Ż, merkeze uzak kalmas├Ż, ├Âzellikle 17. y├╝zy├Żlda merkezin hakimiyetinin kaybolmas├Ż gibi nedenlerle e├żk├Żya, a├░a merkezi durumuna gelmesine neden olur. 18. y├╝zy├Żl├Żn ba├żlar├Żndaki e├żk├Żya ve a├░a hareketi 18. y├╝zy├Żl├Żn ortalar├Żndan sonra ├žok ├Ânemli din adamlar├Żn├Żn yeti├żmeye ba├żlamas├Żyla de├░i├żir. ├ľzellikle Yalovasl├Ż b├Âlgesi bu konuda ileri gider. ├çok ├Ânemli din adamlar├Ż yeti├żir. Buras├Ż bir merkez haline gelir.


Maki b├Âlgesinden g├╝n├╝m├╝ze izleri kalan en ├Ânemli din adamlar├Ż aras├Żnda Makili Ali Efendi, Abd├╝lhalim Efendi, Hac├Żsarmusako├░lu Muhammed Efendi gibi isimler say├Żlabilir. Bu isimleri art├Żrmak ├žoktur. Bu konu ile ilgili olarak Ha├żim AlbayrakÔÇÖ├Żn Oflu Hoca ├Łmaj├Ż Veren Din Adamlar├ŻÔÇŁ adl├Ż eseri ├Ânemli bir kaynakt├Żr.


├ťnl├╝ Of Direni├żi zaman├Żnda Maki b├Âlgesinin t├╝m erkekleri milis kuvvetlerine kat├Żlm├Ż├żlard├Ż. Milis kuvvetlerinin o zamanki ad├Ż ├žete idi. b├Âlgedeki a├░an├Żn lider oldu├░u milis kuvvetleri Of Direni├żinden en ├Ân saflarda yer alm├Ż├żlard├Żr. Ancak sava├ż├Żn geli├żmesi s├Żras├Żnda Maki, Dereyurt ve Ge├žitli k├Âyleri savunma mevzileri d├Ż├ż├Żnda kald├Ż├░├Żndan buralarda kuvvet bulundurulmam├Ż├żt├Żr. Bu konu ile ilgili geni├ż bilgi ve sava├żlara kimlerin kat├Żld├Ż├░├Ż, kimlerin ├żehir oldu├░u, kimlerin ├Łstiklal Madalyas├Ż kazand├Ż├░├Ż ile ilgili ayr├Żnt├Żl├Ż bilgiler Ha├żim AlbayrakÔÇÖ├Żn ÔÇť1. D├╝nya Sava├ż├Żnda Do├░u Karadeniz Muharebesi ve Of Direni├żiÔÇŁ adl├Ż eserinde bulunabilir. Ancak yinede bu sava├żlara kat├Żlanlar aras├Żnda birka├ž isim vermek gerekirse Koskorlardan R├╝stem (Kurt), Tailp Kurt, Halim Kurt (Bu iki karde├ż muhacirli├░e ├ž├Żkt├Żlar ve bir daha geri d├Ânmediler) ├Łmamo├░lu Mehmet (Atalay),R├╝stem ve Battal, ko├žino├░lu Mehmet, Talip, Parhanzade ├Łsmail, Topalo├░lu Muhammed Hanefi efendi, Hac├Ż ├Łlyaz Ku├ż gibi isimler say├Żlabilir.bunlar aras├Żndaki Topalo├░lu Muhammed Hanefi, sava├ż y├Żllar├Żnda ├Â├░renci oldu├░undan askere al├Żnmam├Ż├ż ancak g├Ân├╝ll├╝ sava├ża gitmi├ż ve ├Â├░renimi y├╝ksek oldu├░undan k├Żsa zamanda ba├ż├žavu├ż olmu├żtu. Of Direni├żinde emrindeki 30- 40 civar├Żndaki askerle Ruslar├Ż MakiÔÇÖye sokmaz. Amans├Żz sava├żlar olur. 30- 40 ki├żi d├╝zenli askere ne yapar. 500 asker gelir, 1000 asker gelir, sonu├žta bunlar bir ├žok ├żehit vererek ├žekilirler. Bu ├żehitler aras├Żnda Makili Hac├Ż hasano├░lu Mahmut Topalo├░luÔÇÖda vard├Żr. K├Ây bu sava├ż sonras├Ż iki y├Żl boyunca Rus i├żgali alt├Żnda kal├Żr. ├Łki y├Żl sonra Ruslar├Żn ├žekilmesiyle b├Âlgeye muhacirli├░e ├ž├Żkan Makililer tekar gelirler ve ├Łn├żallah bir daha b├Żrakmamak ├╝zere yerle├żirler.

Bu yazř toplam 841 defa okundu.
├žetin atalay
MAK├Ł
ha├żim hocam eline sa├░l├Żk maki isminin k├Âkeninde milattan ├Ânce b├Âlgede ya├żayan yerli halk makronlar├Żn isim k├Âkeni olabilirmi?
03 Ocak 2017 Salı Saat 11:07
GEREKLŢ SAYFALAR
YAZARLAR
Reklamlar
Reklamlar
SŢTE ANKET
Hayratta n├╝fus art├Ż├ż├Ż olsunmu
Evet iyi olur
Fark etmez
Olmas├Żn s├Żk├Żnt├Ż olur
Yat├Żr├Żmdan sonra olur
Geri D├Ân├╝├ż imkan├Ż yok
Reklamlar