23 Temmuz 2017 Pazar Saat 19:35
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Su ve Hayat
17 Temmuz 2012 Salı Saat 04:47
SU MEDEN─░YET─░ ─░STANBUL Susuz hayat m├╝mk├╝n de─čildir. Su, b├╝t├╝n canl─▒lar─▒n hayatlar─▒n─▒ idame ettirebilmeleri i├žin temel unsurlardan birisidir.

Anas─▒r-─▒ erba denilen 4 unsurdan (hava, su, toprak ve ate┼č) birisi sudur.

Su, hayat─▒n kendisidir. G├Âky├╝z├╝n├╝ muhte┼čem bir tablo gibi yedi renge boyayan su, ya─čmur

olup, b├╝t├╝n canl─▒lara varl─▒─č─▒yla hayat bah┼čeder.

Maddenin ├╝├ž halinde de bulunabilen suyun kendine has ├Âzellikleri, su ├ževrimini ve dolay─▒s─▒yla canl─▒ hayat─▒ m├╝mk├╝n k─▒lm─▒┼čt─▒r. Su; renksiz, kokusuz, elde bile tutulamayan ┼čekilsiz bir maddedir ancak toprakta ve soludu─čumuz havada mevcut olan su, yerini ba┼čka hi├žbir tabii veya suni maddenin dolduramayaca─č─▒ bir kaynakt─▒r.

Sesiyle huzur, g├╝c├╝yle enerji veren su; i├žmek, yiyecek ├╝retmek ve sa─čl─▒kl─▒ bir hayat i├žin ilk insanlardan g├╝n├╝m├╝ze kadar gelen en eski ihtiya├žlardan biri olmu┼čtur. Suyla bulu┼čmu┼č toprak, insano─čluna c├Âmertli─čini sunmu┼č, ├že┼čit ├že┼čit meyve, sebzenin yeti┼čtirilebilmesini sa─člam─▒┼čt─▒r.

Suyla sadece insan nesilleri de─čil, medeniyetler de geli┼čmi┼čtir. Tarih adl─▒ defterin yapraklar─▒ medeniyetlerin kurulmas─▒, geli┼čmesi ve hatta bazen de yok olmas─▒nda suyun ├žok ├Ânemli bir rol oynad─▒─č─▒n─▒ ve medeniyetlerin hemen hemen hepsinin su kaynaklar─▒n─▒n bulundu─ču yerlerde kuruldu─čunu yazmaktad─▒r.

Suyun toplumumuzda ve k├╝lt├╝r├╝m├╝zde de ├žok b├╝y├╝k bir de─čeri vard─▒r. Kendilerine su ikram edilen b├╝y├╝klerimiz ÔÇťSu gibi aziz olÔÇŁ ifadesiyle en g├╝zel ┼čekilde mukabele eder.

Biz suyu hep aziz bildik, su ile hayat aras─▒ndaki il├óhi dengeyi, ÔÇťSuyun bir zerresi ile deryas─▒ kar┼č─▒s─▒nda, ayn─▒ derecede edepli olmakÔÇŁ diye ├Â─črendik.

Tarihte, ─░stanbul kadar kaderi suyla ba─članm─▒┼č, suyla b├╝t├╝nle┼čmi┼č ├žok az ┼čehir vard─▒r. ┼×airin m─▒sralar─▒ndaki gibi g├Âzlerinizi kapat─▒p, ─░stanbulÔÇÖu dinlerseniz duyaca─č─▒n─▒z ilk ses, su olur.

Suya dair anlatacak ├žok hik├óyesi olan ─░stanbul, ger├žek bir su medeniyetidir. Bu topraklar

├╝zerinde tarih sahnesinden ge├žmi┼č pek ├žok medeniyet, su ile yo─črulan bu ┼čehre ├žok say─▒da eser b─▒rakm─▒┼čt─▒r.

Su ile hayat bulan insan─▒n su ile yo─črulan ┼čehre olan alakas─▒ y├╝zy─▒llard─▒r s├╝rmektedir.

├ľzellikle suyu sarn─▒├ž ve ├že┼čmelerle kontrol alt─▒nda tutma ve biriktirme, hatta onunla hastalar─▒ tedavi etme y├Ântemi su k├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n ne kadar eskilere dayand─▒─č─▒n─▒n en ├Ânemli g├Âstergesidir.

Roma D├Ânemi

─░stanbulÔÇÖda ilk ├Ânemli su tesisleri Roma ─░mparatorlar─▒ zaman─▒nda yap─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░mparator Hadriyen taraf─▒ndan sur d─▒┼č─▒ndaki bir kaynaktan Hali├ž'in kenar mahallelerine kadar suyolu yapt─▒r─▒ld─▒─č─▒, ValensÔÇÖin de Halkal─▒ civar─▒ndan Beyaz─▒t'a kadar su getirtti─či ve bu Su Yolu i├žin Mazul Kemer ile bug├╝n Bozdo─čan diye bildi─čimiz Valens Kemeri'ni in┼ča ettirdi─či kay─▒tlarda mevcuttur.
Yine Valens zaman─▒nda Belgrad Ormanlar─▒'nda bir Bent yapt─▒r─▒lm─▒┼č, K├ó─č─▒thane Deresi'nin sular─▒ ─▒zgara ve havuzlarda toplanarak bu sular ┼čehre getirilmi┼čtir.

Roma D├Ânemi

Roma D├Âneminde ─░stanbulÔÇÖun su ihtiyac─▒ ;

Kuyulardan,

K├╝├ž├╝k menbalardan

Sarn─▒├žlardan sa─članmaktayd─▒.

I. Teodosyus, Mazul ve Valens Kemerleri'ni kullanarak 3. Suyolu ile ┼čehre su getirmi┼č; ayr─▒ca Belgrad Ormanlar─▒'ndan Sultanahmet'e kadar 4. Suyolu'nu in┼ča ettirmi┼čtir. Roma ve Do─ču Roma ─░mparatorlar─▒, kurakl─▒k ve harp ihtimallerini d├╝┼č├╝nerek, ┼čehir i├žinde ├╝st├╝ a├ž─▒k (├çukurbostan) ve kapal─▒ sarn─▒├žlar da yapt─▒rm─▒┼člard─▒r. ├ťst├╝ a├ž─▒k su depolar─▒n─▒n (Hazneler) en ├Ânemlileri Aetiyus (bug├╝nk├╝ Vefa Stad─▒), Aspar (Yavuz Selim'deki ├çukurbostan) ve Hegius Mokius (Alt─▒nmermer semtinde) su depolar─▒d─▒r. ├ťst├╝ kapal─▒ haznelerinin en me┼čhurlar─▒ da; 336 s├╝tunlu Basilika Sarn─▒c─▒ (Yerebatan Saray─▒), 224 s├╝tunlu Pileksenus Sarn─▒c─▒ (Binbirdirek) ve Ac─▒musluk Sarn─▒c─▒'d─▒r.

Roma ─░mparatorlar─▒ zaman─▒nda yapt─▒r─▒lan su tesisleri, Bizans ─░mparatorlar─▒ taraf─▒ndan bir dereceye kadar tamir ve tevsii edilmi┼č ise de Bizans'─▒n son devirlerinde kullan─▒lmaz bir ┼čekilde, tamam─▒yla yok olmak durumuna gelmi┼čtir.

Bu tesislerden halen ayakta olan Mazul ve Valens (Bozdo─čan) Kemerleri Osmanl─▒lar taraf─▒ndan ├žok iyi bir ┼čekilde tamir edilerek, y─▒k─▒lmaktan kurtar─▒lm─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Su Miras─▒

├ť├žbin y─▒la yakla┼čan muhte┼čem tarihi boyunca ├žok say─▒da medeniyete sahne olan ─░stanbul, eski su yap─▒lar─▒ a├ž─▒s─▒ndan adeta bir a├ž─▒k hava m├╝zesidir. Birer d├╝nya miras─▒ olarak kabul edilen Roma, Bizans, Osmanl─▒ d├Ânemlerinden eski su yap─▒lar─▒n─▒n baz─▒lar─▒ y├╝zlerce y─▒ldan beri varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmekte ve ─░stanbulÔÇÖdaki su m├╝hendisli─či eserleri, ├╝lkemizi tarihi su yap─▒lar─▒ a├ž─▒s─▒ndan da d├╝nyan─▒n en zengin alanlar─▒ndan biri k─▒lmaktad─▒r.

┼×air NedimÔÇÖin ÔÇťBir gevher-i yek-p├óre iki bahr aras─▒ndaÔÇŁ yani ÔÇť─░ki deniz aras─▒nda tek par├ža m├╝cevherÔÇŁ olarak tasvir etti─či ─░stanbul, suyun yan─▒nda ama hep suya hasret kalm─▒┼č, su s─▒k─▒nt─▒s─▒ ├žekmi┼č bir ┼čehirdir.

RomaÔÇÖda da Osmanl─▒ÔÇÖda da suya verilen ├Ânem, bu konu ile alakal─▒ yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar ve imparatorlar─▒n ve sultanlar─▒n da konuya e─čilmeleri ile kendini g├Âsterir. Asl─▒nda Osmanl─▒ Devleti d├Âneminden itibaren in┼ča edilen su eserleri, ├žizilen haritalar, planlar, padi┼čah fermanlar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra dilden dile dua mahiyetinde aktar─▒lan atas├Âzleri, deyimler, t├╝rk├╝ler ecdad─▒m─▒z─▒n suya verdi─či ├Ânemi g├Âstermektedir.

Osmanl─▒ vak─▒f medeniyeti en ├Ânemli ├╝r├╝nlerini su yap─▒lar─▒ konusunda vermi┼čtir. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču, ba┼č┼čehri ─░stanbul i├žin izleri ┼čehrin her taraf─▒na yay─▒lm─▒┼č, kendine has bir su medeniyeti geli┼čtirmi┼čtir.

├ľzellikle ─░stanbulÔÇÖda bilim ve sanat─▒ birle┼čtirerek muhte┼čem su yap─▒lar─▒ in┼ča eden Osmanl─▒lar─▒n su tesislerinin yap─▒m─▒na kendilerinden ├Ânceki medeniyetlerde oldu─ču gibi b├╝y├╝k ├Ânem verdi─čini Fatih d├Âneminde ayr─▒ bir Su Nezareti kurmalar─▒ndan anlamak m├╝mk├╝nd├╝r.

Osmanl─▒ Devleti a┼č─▒lmaz ge├žilmez denen surlar─▒ ge├žerek en b├╝y├╝k hayallerinden biri olan ─░stanbulÔÇÖu fethetti─činde ┼čehrin di─čer yap─▒lar─▒ gibi su yap─▒lar─▒n─▒n zarar g├Ârmemesine de ├Âzen g├Âstermi┼čtir.

─░stanbulÔÇÖun tarih boyunca m├╝him problemlerinden biri olan, ┼čehrin b├╝y├╝mesine ve n├╝fus art─▒┼č─▒na ba─čl─▒ olarak s├╝rekli g├╝ndeme gelen su meselesinin ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin Osmanl─▒lar, de─či┼čik d├Ânemlerde var olan suyollar─▒na ilaveler yapm─▒┼čt─▒r.

Fatih Sultan Mehmet Han evvelce Valens taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lan su tesislerini ─▒slah ettirmi┼č, Fatih ve Turun├žlu Suyollar─▒ bu suretle meydana gelmi┼čtir. Fatih Sultan Mehmet devrinde, Osmanl─▒ d├Âneminde ─░stanbulÔÇÖun Rumeli yakas─▒n─▒ besleyen ├╝├ž b├╝y├╝k sistemin birincisi olan Halkal─▒ su sisteminin geni┼č ├žapta onar─▒m ve geli┼čtirilmesine ba┼članm─▒┼č, bu ├žal─▒┼čmalar 18. y├╝zy─▒l ortalar─▒na kadar s├╝rm├╝┼č, yer yer bir araya gelen ve toplam uzunlu─ču 130 kmÔÇÖyi bulan on alt─▒ farkl─▒ suyolundan olu┼čmu┼čtur.

Halkal─▒ Su Tesisleri ├╝zerinde 4 b├╝y├╝k kemer; Mazul Kemeri, Kara Kemer, Ali Pa┼ča Kemeri, Bozdo─čan Kemeri bulunur. Bizansl─▒lardan kalm─▒┼č olan Mazul ve Valens (Bozdo─čan) Kemerleri tamir edilerek istifade edilir hale getirilmi┼člerdir. Bu 187 Suyolu ile ┼čehirdeki camilere, ├že┼čme ve sebillere, imaretlere ve ┼čehir d─▒┼č─▒ndaki k─▒┼člalara devaml─▒ olarak su verilebilmi┼čtir.

Halkal─▒ Su Yollar─▒

Alipa┼ča Kemeri

Halkal─▒ su tesisleri ├╝zerinde Kara Kemer, Mazul ve Bozdo─čan Kemeri ile I.Mahmut d├Âneminde yap─▒lan Alipa┼ča Kemeri olmak ├╝zere 4 adet kemerbulunmaktad─▒r.

Kanuni Sultan S├╝leyman d├Âneminde ise ─░stanbulÔÇÖa Belgrad Ormanlar─▒ÔÇÖndan K─▒rk├že┼čme Sular─▒ ad─▒yla su temin edilmi┼čtir. Osmanl─▒ d├Ânemi ─░stanbulÔÇÖunun en ├Ânemli su tesislerinden biri olan bu tesis i├žin aralar─▒nda 36 m y├╝ksekli─činde ve 258 m uzunlu─čundaki Ma─člova Kemeri, 711 m uzunlu─ču ile K─▒rk├že┼čme su tesislerinin en uzun kemeri olan Uzun Kemer ile giri┼č b├Âl├╝m├╝ndeki 90 derecelik y├Ân de─či┼čikli─činden dolay─▒ ÔÇśK─▒r─▒k KemerÔÇÖ olarak da bilinen Kovuk Kemer de dahil olmak ├╝zere 33 tane sukemeri yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Yap─▒lan bu kemerler 464 tesise suta┼č─▒yordu. Bu tesisler; n├╝fusu 150 binle 200 bin aras─▒ olan ─░stanbulÔÇÖun su s─▒k─▒nt─▒s─▒n─▒ gidermi┼čtir.

SanÔÇÖat Harikas─▒ Su Yap─▒lar─▒

Osmanl─▒ k├╝lt├╝rlerinde sosyal bir rol├╝ olan su yap─▒lar─▒, hamamlar ve ├že┼čmeler ┼čehrin merkezini olu┼čtururdu. BizansÔÇÖ─▒n su k├╝lt├╝r├╝ sarn─▒├žlardan olu┼čmaktayd─▒. B├╝t├╝n sular sarn─▒├žlarda toplan─▒r sonra ┼čehre da─č─▒t─▒l─▒rd─▒. Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ise su k├╝lt├╝r├╝, Bizansl─▒lar─▒nki gibi sarn─▒├žlardan de─čil, yapt─▒─č─▒ birbirinden g├╝zel ├že┼čmelerden olu┼čmaktayd─▒. Her mahallede Osmanl─▒ÔÇÖya has sanat─▒yla ├že┼čmeler y├╝kseldi.

├çe┼čmeler

G├╝n├╝m├╝ze ula┼čan kimi belgelerden Osmanl─▒ y├Ânetiminin, ├Âzellikle 16. y├╝zy─▒lda genellikle

evlere su vermek yerine, mahalle ├že┼čmelerine su g├Ât├╝rmeyi tercih etti─či anla┼č─▒lmaktad─▒r. Bu

yakla┼č─▒m kendine ├Âzg├╝ i├žed├Ân├╝k mahallelerin, cumbal─▒, ah┼čap evleri, ├ž─▒kmazlar─▒, organik

sokaklar─▒ kadar ├že┼čmelerinde mahalleyi bi├žimlendiren vazge├žilmez elemanlar olmas─▒na sebep

olmu┼čtur. ─░nsan ├Âl├že─čine uygun organik sokaklar─▒n a├ž─▒ld─▒─č─▒ ÔÇťcami meydan─▒, k─▒raathane-├ž─▒nar

alt─▒ ├╝├žgeninin tamamlay─▒c─▒ ├Â─česi ├že┼čme ba┼člar─▒ÔÇŁ di─čer ┼čehirlerde oldu─ču gibi d├Ânemin

─░stanbulÔÇÖunda da birer k├╝├ž├╝k sosyal ileti┼čim mek├ón─▒d─▒r.

├çe┼čmeler; kurulu┼ču, dekorasyonu ve ├žo─ču zaman ihtiva etti─či kitabesiyle bir sanat eseri olarak

mimarinin konusu oldu─ču kadar hayati bir g─▒da olan su temini, suyun kolayca al─▒nabilecek

yerlere getirip ak─▒tmak bak─▒m─▒ndan birer su m├╝hendisli─či eseridir.

Valide Sultan ├çe┼čmesi

Mehmet Emin A─ča ├çe┼čmesi

─░stanbulÔÇÖda h├╝k├╝m s├╝ren hemen hemen her sultan, sadrazam, valide sultan ve di─čer ileri

gelenler Osmanl─▒ k├╝lt├╝r├╝nde, sosyal hayat─▒nda ve mimarisinde ├Ânemli yer tutan, d├Âneminin

ekonomik, sosyal ve siyasi g├╝c├╝n├╝n g├Âstergesi bir├žok ├že┼čme yapt─▒rm─▒┼člard─▒r.

Yap─▒l─▒┼č maksatlar─▒na g├Âre Vak─▒f Sular─▒, M├╝lk Sular─▒, Hassa Sular─▒ gibi de─či┼čik adlar alt─▒nda

s─▒n─▒flanan sulardan kaynaklar─▒n─▒ alan bu ├že┼čmeler, kimi zaman kamuya a├ž─▒k ┼čehir mekanlar─▒n─▒

bi├žimlendiren Osmanl─▒ K├╝lliyelerinin bir par├žas─▒, kimi zaman da oda ├že┼čmeleri gibi hususi

mekanlar─▒ s├╝sleyen, anlamland─▒ran d├Âneminin mimari zevkini ve ├Âzelliklerini yans─▒tan birer

┼čaheser olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kmaktad─▒rlar.

Ba─č─▒ms─▒z bir yap─▒ olarak ├Ânemli meydanlara ve merasim alanlar─▒na yap─▒lan meydan

├že┼čmelerinin en bilinen ├Ârneklerinden biri olan III. AhmedÔÇÖin Topkap─▒ Saray─▒ B├ób-─▒ H├╝mayun

├Ân├╝ne yapt─▒rd─▒─č─▒ abidevi ├že┼čme, sebillerle zenginle┼čtirilerek bir su k├Â┼čk├╝ ┼čeklinde in┼ča

edilmi┼čtir.

Halk─▒n su ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamak i├žin k├╝├ž├╝k isale hatlar─▒yla ├že┼čmelere verilen kaynak sular─▒n─▒n

en ├Ânemlisi olan Hamidiye Suyu ise Beyo─člu civar─▒ndaki k─▒┼člalara, saraylara ve 50 kadar

├že┼čmeye veriliyordu.

Suyollar─▒

Zamanla n├╝fusun artmas─▒ neticesi yine su s─▒k─▒nt─▒lar─▒ ├žekilmeye ba┼član─▒nca Kanuni Sultan

S├╝leyman bu meselenin halledilmesi i├žin b├╝y├╝k Mimar SinanÔÇÖ─▒ vazifelendirdi. Rivayet edilir

ki Mimar Sinan ┼čehre su getirmek i├žin ├žok masraf gerekti─čini, hatta alt─▒n keselerini uc uca

dizmek icap etti─čini ifade edince KanuniÔÇÖnin cevab─▒ ┼ču olur: ÔÇťMimarba┼č─▒ sen ─░stanbulÔÇÖa su

getirmenin m├╝mk├╝n olup olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyle. E─čer fenni a├ž─▒dan m├╝mk├╝nse ben keseleri u├ž uca

de─čil, yan yana dizmeye raz─▒y─▒m.ÔÇŁ B├Âylece 1555 senesinde K─▒rk├že┼čme Su Tesislerinin

in┼čas─▒na ba┼članm─▒┼č ve 40 ├že┼čme ile ┼čehrin her yerine su getirilmi┼čtir.

Osmanl─▒ su yap─▒lar─▒ndan bahsederken akla gelen ilk ki┼či Mimar SinanÔÇÖd─▒r. 1490ÔÇô1588 y─▒llar─▒

aras─▒nda ya┼čam─▒┼č d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k mimarlar─▒ndan biri olan Mimar SinanÔÇÖ─▒n m├╝hendis yan─▒,

suyollar─▒yla k├Âpr├╝lerinde ortaya ├ž─▒kar. Bunlarda zaman─▒n─▒n sahip oldu─ču b├╝t├╝n m├╝hendislik

bilgilerini tatbik etmi┼č, hatta kimi zaman onlar─▒ a┼čan, ileri g├Ât├╝ren tasar─▒mlar

ger├žekle┼čtirmi┼čtir.

K─▒rk├že┼čme Su Yollar─▒

Ma─člova Kemeri

Ma─člova Kemeri 258 m. uzunlu─čunda olup 16 g├Âz├╝ bulunmaktad─▒r.

5 tanesi abide niteli─či ta┼č─▒yan 33 adet irili ufakl─▒ kemerÔÇÖi bulunan

K─▒rk├že┼čme tesislerindeki sular daima ├╝st├╝ kapal─▒ kanal ve galeriden

ge├žmekteydi.

Kemerlerde kanal─▒n ├╝st├╝ ├žat─▒ ┼čeklinde sal ta┼člar ile kapat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Bug├╝n bendleriyle, t├╝nelleriyle, suyollar─▒ ve suyolu kemerleriyle, biriktirme ve da─č─▒tma

yap─▒lar─▒yla uzunlu─ču 50 kmÔÇÖyi a┼čan ve K─▒rk├že┼čme olarak an─▒lan tesisler, o d├Ânemin su

s─▒k─▒nt─▒s─▒na ├žare olmas─▒ i├žin Mimar Sinan taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Sistemde Alibey ve K├ó─č─▒thane

Derelerinin mecralar─▒ndan toplanan sular, havuzlarda biriktirilerek E─črikap─▒ÔÇÖya getiriliyor,

oradan da ┼čehre ta┼č─▒n─▒yordu.

Bu tesisler yap─▒l─▒rken ana mecran─▒n tespitinde suyollar─▒, kemer ve havuzlar─▒n in┼čas─▒nda

yap─▒lan ince ├Âl├ž├╝ ve hesaplamalar─▒n bug├╝nk├╝ modern aletlerle yap─▒lan hesaplar kadar s─▒hhatli

ve hassas olduklar─▒ ifade edilmektedir. K─▒rk├že┼čme suyolunun Ke├že suyu ile birle┼čip, ar─▒tma

tesisine ba─članma kesimine kadar b├╝y├╝k k─▒sm─▒ g├╝n├╝m├╝zde de ├žal─▒┼č─▒r vaziyette bulunmaktad─▒r.

Sultan I. Mahmut d├Âneminde 1731 senesinde in┼ča edilen Taksim SuyoluÔÇÖnun toplam

uzunlu─ču 23 km olup ├╝zerinde B├╝y├╝kdere Kemeri, 330 m uzunlu─čunda Derbent ters sifonu ve

├že┼čitli su terazileri gibi yap─▒lar yer almaktad─▒r. Taksim sistemini d├╝zenli suyla beslemek

maksad─▒yla 1750ÔÇô1839 aras─▒nda Topuzlu, Valide ve Yeni bendler in┼ča edilmi┼čtir. Bu sistemin

bug├╝n en b├╝y├╝k ispat─▒ Taksim semtidir. Semt, ad─▒n─▒ ge├žmi┼čte b├╝t├╝n ┼čehre buradan su

da─č─▒t─▒lmas─▒ yani taksim edilmesi sebebiyle alm─▒┼čt─▒r.

Hamamlar

Hamam, hususi bir d├╝zenle ─▒s─▒t─▒larak, s─▒cak ve so─čuk suyu bulunan ve ├╝zeri kubbeli, kagir

yap─▒d─▒r. T├╝rklerin ─░slamiyetÔÇÖi kabul etmeleri ve ─░slamiyetÔÇÖin temizli─če ait h├╝k├╝mlerini b├╝y├╝k

bir titizlikle uygulamalar─▒ neticesinde devletin d├Ârt bir yan─▒nda binlerce hamam yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

17. y├╝zy─▒lda, yaln─▒z ─░stanbulÔÇÖda 168 adet b├╝y├╝k ├žar┼č─▒ hamam─▒ vard─▒. Bunlar─▒n en bilinenleri

Bayezit, ├çemberlita┼č, Hoca Pa┼ča, F─▒nd─▒kl─▒ hamamlar─▒ ile Mehmeda─ča Hamam─▒ÔÇÖd─▒r.

Vak─▒f Sular─▒

"Her ┼čeye su ile hayat verdik" ├óyet-i kerimesi dolay─▒s─▒yla su tesisleri yap─▒p vakfetmek en

b├╝y├╝k bir dini ibadet olarak say─▒lm─▒┼č, Osmanl─▒ toplulu─čunda bu sebepten su tesisleri h─▒zla

geli┼čmi┼čtir.

Osmanl─▒ d├Âneminde, MecelleÔÇÖde bir h├╝kme istinaden olarak sulardan herkesin istifade

edebilece─či kabul edilmi┼čtir. Osmanl─▒ d├Âneminde ┼čehir hizmetleri k─▒smen devlet te┼čkilat─▒

k─▒smen de vak─▒flar eliyle g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. ├ľnemli belediye hizmetleri ise vak─▒flar eliyle

y├╝r├╝t├╝lm├╝┼čt├╝r. Belediye te┼čkilatlar─▒ kurulduktan sonra da vak─▒flar etkinliklerini s├╝rd├╝rm├╝┼č,

┼čehir ve kasabalar ile k├Âylere vak─▒flar vas─▒tas─▒yla su sa─članm─▒┼čt─▒r.

─░n┼ča edilen bir ├že┼čmenin gerekli bak─▒m ve tamirleri ile yaz aylar─▒nda buralar─▒n depolar─▒na

b─▒rak─▒lan kar ve buzun masraflar─▒ vak─▒flardan kar┼č─▒lan─▒rd─▒. Sadece ─░stanbulÔÇÖda suyollar─▒, ├že┼čme

ve ┼čad─▒rvanlar─▒ yapmak ve korumak i├žin kurulmu┼č 1535 vak─▒f vard─▒r. Osmanl─▒ÔÇÖda ba┼čta

padi┼čahlar ve devlet adamlar─▒ olmak ├╝zere b├╝t├╝n varl─▒kl─▒ insanlar vak─▒f eserleri b─▒rakmak i├žin

u─čra┼čm─▒┼člard─▒r. Yap─▒lan evlerde, medreselerde, camilerde, ├žar┼č─▒larda, ├že┼čme ve ┼čad─▒rvan gibi

su ihtiyac─▒n─▒n kar┼č─▒land─▒─č─▒ yerlerde ustalar sanatlar─▒n─▒ sergilemi┼člerdir. Sanat eserlerindeki

mermer i┼člemeler, tezhipler, kitabeler ve s├╝slemeler, insan ruhuna hitap eden y├Ânleri ile bu

eserlere ayr─▒ bir g├╝zellik kazand─▒rm─▒┼čt─▒r.

Vakf─▒n esas kaidelerinden biri de, vakfedilen ┼čeyin vakf─▒ yapan─▒n koydu─ču maksattan ba┼čka

bir ┼čekilde kullan─▒lamayaca─č─▒d─▒r. Vakfedilen su ba┼čka bir yere ak─▒t─▒lamaz ve sat─▒lamaz.

Padi┼čah taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lan isale hatlar─▒na, vatanda┼člar─▒n bulduklar─▒ kaynaklar─▒ katmalar─▒

ancak m├╝saade ile m├╝mk├╝n k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu ┼čekildeki sulara, katma ismi verilmi┼čtir. Katma,

esas menbadan ayr─▒ olarak kat─▒lan sulara verilen genel bir isimdir. Suyun kat─▒lmas─▒na m├╝saade

edildi─či takdirde debisi ├Âl├ž├╝l├╝r. Ana mecra vas─▒tas─▒yla ┼čehre gelen bu suyun bir k─▒sm─▒n─▒n esas

isale hatt─▒na terk edilmesi mecburidir (Hakk-─▒ mecra). Vatanda┼č geri kalan bu su ile vak─▒f

├že┼čme yapt─▒rabilece─či gibi, kendi evi ve bah├žesi i├žin de kullanabilir. B├Âyle bir kaide ana

mecralara binlerce katman─▒n eklenmesine sebep olmu┼č, vatanda┼člar─▒ yeni sular bulmaya te┼čvik

etmi┼čtir.

Sular Hakk─▒nda Kanun ile ┼čehir, kasaba ve k├Âylerin kullan─▒m─▒na ait vak─▒f sular─▒n─▒n y├Ânetimi

ilgili mahalli idarelere devredilmi┼čtir. Bu kanun ile vak─▒flar─▒n bu alandaki faaliyetlerine son

verilmi┼č, su hizmetleri b├╝t├╝n├╝yle kamu hizmeti kapsam─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r.

Bir Damla Bin Deva

Su, tarih boyunca hayat─▒n temel unsurlar─▒ndan oldu─čundan, k├╝lt├╝r├╝n be┼či─či Do─čuÔÇÖya bir g├Âz

att─▒─č─▒m─▒zda da yaz─▒l─▒ kaynaklar─▒na ula┼č─▒labilen Akad, Asur, Babil gibi eski k├╝lt├╝rlerde suyun

tedavi edici ├Âzellikleri ve bu maksatla kullan─▒m─▒ hakk─▒nda bilgilere rastlar─▒z.

Hellenler, Hititler, Friglerin de ┼čifal─▒ kapl─▒ca sular─▒ndan yararland─▒klar─▒ hakk─▒nda Homeros

bilgi vermektedir. Kapl─▒ca sular─▒n─▒n tedavide kullan─▒m─▒na dair bilgiler 8ÔÇô10 bin y─▒l ├Âncesine

dayanmaktad─▒r. ├çinlilerin 4000 y─▒l ├Ânce kapl─▒ca sular─▒ndan tedavi maksad─▒yla istifade ettikleri

bilinmektedir. Halen g├╝ncelli─čini koruyan Roma Hamam─▒, erken Roma d├Âneminde, ├ža─č─▒n t─▒p

adamlar─▒n─▒n denetiminde su ile tedavinin ilk kurumsalla┼čm─▒┼č uygulamas─▒d─▒r. Romal─▒larda

hamamlarda ayr─▒nt─▒l─▒ k├╝t├╝phaneler bulunur ve suyun rahatlat─▒c─▒ etkisi i├žinde kitap okuyup,

gev┼čeyen insanlar sabah gelip, ak┼čam giderlermi┼č.

Galen, Hipokrat, ─░bn-i Sina eserlerinde, suyun insan sa─čl─▒─č─▒ndaki ├Ânemi ve termal kapl─▒ca

sular─▒n─▒n faydalar─▒ndan bahsetmi┼čler. Hipokrat ÔÇťDe Natura HominesÔÇŁ adl─▒ eserinde tabii

kaynaklarla tedavinin esaslar─▒n─▒ a├ž─▒klar. ─░bn-i SinaÔÇÖy─▒ Avrupal─▒lar y─▒llarca Avicenna yani

t─▒bb─▒n kral─▒ diye anarlar. Tarihte ilk defa su bahar─▒ ile dam─▒tmay─▒ bulan ─░bn-i Sina, suyu baz─▒

hastal─▒klar─▒n ├Âzellikle de psikolojik rahats─▒zl─▒klar─▒n tedavisinde kullanm─▒┼čt─▒r. ─░lk defa du┼ču

ke┼čfeden ve uygulayan da ─░bn-i Sina olmu┼čtur.

─░slam k├╝lt├╝r├╝nde de su, hayati ├Ânem ta┼č─▒yan bir unsur olmu┼čtur. ┼×ifal─▒ sularla tedavi k├╝lt├╝r├╝

AnadoluÔÇÖdan AvrupaÔÇÖya yay─▒lm─▒┼čt─▒r. Sel├žuklu ve Osmanl─▒ kapl─▒ca mimari eserleri, bunun

g├╝zel numuneleridir. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču d├Âneminde yap─▒lan hastanelerde sel-sebil

denilen havuzlar hastalar─▒n psikolojik tedavileri ve rahatlamalar─▒ maksatl─▒ kullan─▒l─▒rm─▒┼č. Misal

olarak EdirneÔÇÖdeki bug├╝nk├╝ Dar├╝┼č┼čifa m├╝zesi; hastalar─▒n su, m├╝zik ve ku┼č sesi ile tedavi

edildi─či bir hastaneydi.

Su, stres kar┼č─▒t─▒ hormonlar─▒n ├╝retimini art─▒ran, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini uyaran, kan dola┼č─▒m─▒ ve

metabolizmay─▒ canland─▒ran, bir damlas─▒ bin deva sa├žan tabii bir ┼čifad─▒r.

Osmanl─▒ Su Te┼čkilat─▒: Sakalar

Kelime olarak su ta┼č─▒yan ki┼či anlam─▒na gelen sakalar, Osmanl─▒ d├Âneminde ├Âzellikle su

┼čebekelerinin evlere kadar ula┼čamad─▒─č─▒ d├Ânemde ihtiya├ž sahiplerine su ta┼č─▒yarak suyun evlere

ula┼čmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼člard─▒r. En basit su temin yolu ise mahalle ├že┼čmeleriydi.

15. y├╝zy─▒lda kurulan Saka Loncas─▒, evlere para kar┼č─▒l─▒─č─▒nda su ta┼č─▒yan ki┼čileri bir araya

getirmi┼čti. 19. y├╝zy─▒l─▒n sonuna kadar, evlere suyu bu loncaya ba─čl─▒ ki┼čiler ta┼č─▒d─▒. Her

mahallenin, loncaya kay─▒tl─▒ belirli miktarda sakas─▒ olurdu. ─░zin belgesi olmadan su al─▒p satmak

yasaklanm─▒┼čt─▒.

Sakalar evlere suyu ├Ânceleri ÔÇť k─▒rba ÔÇť denilen tulumlarla ta┼č─▒rd─▒. K─▒rbalar, 45-50 litre kadar su

al─▒r, sakalar─▒n omuzlar─▒na geni┼č bir deri kay─▒┼čla as─▒l─▒rd─▒.

Yaya sakalar─▒ bu k─▒rbalar ile her evin giri┼č kap─▒s─▒ yan─▒nda bulunan saka deli─či diye

adland─▒r─▒lan ta┼čtan k├╝├ž├╝k teknelere suyu bo┼čalt─▒rlard─▒. Su bu tekneci─če ba─čl─▒ borudan avludaki

veya ev i├žindeki k├╝plere dolard─▒.

Atla dola┼čan sakalar ise ├Âzellikle lokanta, kahve gibi ├žok su t├╝keten yerlere toptan sat─▒┼č

yaparlard─▒. M├╝┼čteriler paralar─▒n─▒ aydan aya k─▒rba say─▒s─▒ kadar ├Âderlerdi. Hesab─▒n g├Âr├╝lmesinde

├žetele veya kertme gelene─či ├žok yayg─▒nd─▒. Saka her g├╝n b─▒rakt─▒─č─▒ k─▒rba say─▒s─▒n─▒ evin kap─▒s─▒n─▒n

kenar─▒na tebe┼čirle ├žizer, ay sonunda bunlar─▒ toplayarak paras─▒n─▒ al─▒rd─▒.

Sakalar─▒n yan─▒ s─▒ra Osmanl─▒ su te┼čkilat─▒na sistemli bir ┼čekilde dahil olmayan, yaln─▒zca sevap

kazanmak maksad─▒yla atl─▒ veya yaya olarak su da─č─▒tan dervi┼čler de bulunmakta idi.

1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llarda Su Durumu

Su ile ┼čekillenmi┼č ─░stanbulÔÇÖun su miras─▒n─▒ ta┼č─▒mak ve ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamak kolay de─čildir.

Bug├╝n resmi rakamlara g├Âre yakla┼č─▒k 13 milyonluk n├╝fusu ile pek ├žok Avrupa ├╝lkesinden

daha fazla ki┼činin ya┼čad─▒─č─▒ ─░stanbulÔÇÖun g├╝nl├╝k su ihtiyac─▒, 2 milyon metrek├╝pt├╝r.

1990ÔÇÖl─▒ y─▒llara gelindi─činde ─░stanbulÔÇÖda su s─▒k─▒nt─▒s─▒ had safhaya ula┼čm─▒┼čt─▒. 1985-1990 y─▒llar─▒

aras─▒ndaki g├Â├ž sebebiyle meydana gelen %25 n├╝fus art─▒┼č─▒ ┼čehrin su ihtiyac─▒n─▒ etkileyen ana

unsur olmu┼čtur.

─░stanbul suyu akmayan, binalar─▒n bodrumlar─▒na b├╝y├╝k depolar─▒n yap─▒ld─▒─č─▒, mutfak ve

banyolar─▒nda su bidonlar─▒n─▒n oldu─ču bir ┼čehir haline gelmi┼čti. Hali├ž'in katran renkli batakl─▒k

g├Âr├╝n├╝m├╝ ile pis kokusu insanlar─▒ fevkalade rahats─▒z etmekteydi.

O d├Ânemde salg─▒n hastal─▒klar artm─▒┼č, okullarda bit salg─▒n─▒ h─▒zla yay─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒.

Susuzluktan dolay─▒ bir├žok sa─čl─▒k problemleri ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒.

Yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar g├Âsteriyor ki d├╝nyadaki hastal─▒klar─▒n y├╝zde 80ÔÇÖi susuzluktan dolay─▒

meydana gelmekte. ├ľzellikle bebekler, ya┼čl─▒lar ve kronik rahats─▒zl─▒─č─▒ olanlar bu hastal─▒klardan

en fazla etkilenen grubu olu┼čturmaktad─▒r. Ellerin, v├╝cudun, besin maddelerinin, giysilerin ve

evlerin yeterince temizlenemeyi┼či sebebiyle ishal, tifo, kolera, dizanteri, ba─č─▒rsak parazitleri

gibi pek ├žok ciddi hastal─▒k g├Âr├╝lmeye ba┼člam─▒┼čt─▒.

Bidonlarla su ta┼č─▒maktan ├Âzellikle bayanlarda bel f─▒t─▒─č─▒ rahats─▒zl─▒─č─▒ artm─▒┼č, s├╝rekli su kesintisi

insanlar─▒n psikolojilerini bozmu┼čtu.

─░stanbulÔÇÖda o d├Ânemde ya┼čanan su s─▒k─▒nt─▒s─▒ karikat├╝rlere mevzu olmu┼čtu.


1994 Y─▒l─▒ Mahalli idareler se├žimi neticesinde g├Âreve gelen Say─▒n Recep Tayyip Erdo─čan,

─░stanbul'un su meselesini halletmek i├žin k├Âkl├╝ ├žal─▒┼čmalar ba┼člatm─▒┼čt─▒r.

─░SK─░ Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ g├Ârevine ba┼člad─▒─č─▒m 5 May─▒s 1994 tarihinden itibaren ataca─č─▒m─▒z

ad─▒mlar─▒ planlad─▒k ve ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒z─▒ ba┼člatt─▒k.

─░lk olarak ┼čehre k├ófi miktarda ve arzu edilen kalitede su teminini en m├╝him vazife kabul ettik.

├ç├╝nk├╝ su en hayati ve zaruri ihtiya├ž maddesidir. ─░nsan sa─čl─▒─č─▒n─▒n korunmas─▒ dahi, yeterli ve

iyi evsafta suyun verilmesine ba─čl─▒d─▒r.

Evlerin musluklar─▒ndan su ak─▒t─▒labilmek i├žin 6 temel unsurun bir arada ger├žekle┼čtirilmesi

elzemdir.

Bunlar;

─░htiyaca yetecek kadar su kayna─č─▒,

Su talebini kar┼č─▒layacak kapasitede su tasfiye tesisleri,

Sular─▒ iletecek isale hatlar─▒,

Su hazneleri ve terfi merkezleri,

Su ┼čebekesi,

─░yi bir i┼čletmenin bulunmas─▒d─▒r.

Bunlardan birisinin eksik olmas─▒ halinde, musluktan sa─čl─▒kl─▒ suyun akmas─▒ m├╝mk├╝n

olamayaca─č─▒ndan, fevkalade sistematik olarak, su temini ile alakal─▒ dev yat─▒r─▒mlar─▒ g├╝n ve saat

vermek suretiyle devreye ald─▒k.

7 Dereyi 7 Tepeyle Bulu┼čturduk

Bunlara misal vermek gerekirse, ─░stanbul'dan 120 km uzakl─▒ktaki Istranca Dereleri'nden

100 milyon m3/y─▒l kapasiteli Kazandere Baraj─▒n─▒ 245 g├╝nde, 11,3 milyon m3/y─▒l kapasiteli

Kuzuludere baraj─▒n─▒ ise 353 g├╝nde tamamlad─▒k.

1994 y─▒l─▒ndan itibaren, 7 y─▒lda su temini ile alakal─▒ olarak 8 adet baraj ve reg├╝lat├Âr yaparak,

i├žmesuyu kapasitesini 590 milyon m3/y─▒l'dan, 920 milyon m3/y─▒l'a ├ž─▒kard─▒k.

1994 y─▒l─▒ndan itibaren, mevcut ar─▒tma tesislerini tamamen yenileyerek, d├╝nyadaki en ileri

teknolojileri kullanarak Fatih Sultan Mehmet Han ─░├žmesuyu Ar─▒tma Tesisi gibi 7 adet i├žme

suyu ar─▒tma tesisini in┼ča ettik. B├Âylece, 1.078.000 m3/g├╝n olan i├žmesuyu ar─▒tma kapasitesini

2.480.000 m3/g├╝n art─▒r─▒larak, 3.558.000 m3/g├╝n'e ├ž─▒kartarak 3 kat kapasite art─▒┼č─▒ sa─člad─▒k.

─░├žmesuyu ┼×ebekeleri Yenilendi

─░├žmesuyu ┼čebekesi yenileme ├žal─▒┼čmalar─▒na ├žok ├Ânem verdik. 1994 y─▒l─▒ndan itibaren

─░stanbul'un en eski yerle┼čim merkezleri Emin├Ân├╝, Fatih, Beyo─člu, ├ťsk├╝dar ve Kad─▒k├Ây gibi

sokaklar─▒n─▒n dar, trafi─činin yo─čun ve boru d├Â┼čemesinin zor oldu─ču il├želerinden ba┼člamak

├╝zere, ┼čebekenin %97'sini yeniledik. Bunun neticesi olarak da faturalanamayan su (kay─▒p su)

oran─▒n─▒ %65'den, %27'ye d├╝┼č├╝rd├╝k. 1994 y─▒l─▒nda 5 957 km olan i├žmesuyu ┼čebekesine, 5 828

km daha ilave yaparak, 11 785 km'ye ula┼čt─▒rd─▒k. Ayr─▒ca, d├Â┼čenen borular─▒ bilgisayar

ortam─▒nda Co─črafi Bilgi Sistemine i┼členmek (G─░S) suretiyle ileride yap─▒lacak di─čer

yat─▒r─▒mlarda kolayl─▒k sa─člad─▒k.

1994-2001 Y─▒llar─▒ Aras─▒nda Hizmete Al─▒nan ─░sale Hatlar─▒

Su kaynaklar─▒ yeterli olsa dahi, bu sular─▒ ┼čehre getirecek isale hatlar─▒ olmad─▒─č─▒ takdirde

istenilen suyu iletmenin m├╝mk├╝n olmayaca─č─▒ a┼čikard─▒r. Bunun i├žin ├╝lkenin en b├╝y├╝k ├žapl─▒

(2,2 m.) ├želik borular─▒yla barajlardaki suyu ar─▒tma tesislerine getirilmi┼č, buralardan da ┼čehir

┼čebekesine otomatik olarak SCADA sistemi ile da─č─▒t─▒lm─▒┼čt─▒r. Daha ├Ânce Merkezi ─░dare

taraf─▒ndan yap─▒lan b├╝y├╝k ├žapl─▒ isale hatlar─▒ ─░SK─░'nin ├Âz kaynak ve yerli m├╝hendislerinin

├žal─▒┼čmalar─▒ neticesinde m├╝teahhitlere tamamlat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ayr─▒ca 7 y─▒l i├žerisinde isale hatlar─▒n─▒n uzunlu─ču 3 kat art─▒r─▒larak 227 km'den 683 km'ye

├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Y─▒llarca tankerlerle su ta┼č─▒nan Marmara'n─▒n g├Âzbebe─či adalara ilk defa deniz

alt─▒ndan isale hatt─▒ d├Â┼čenerek su iletilmesi sa─članm─▒┼čt─▒r

D├╝zdere ─░sale Hatt─▒, Kuzuludere ─░sale Hatt─▒, B├╝y├╝kdere ─░sale Hatt─▒, B├╝y├╝kdere├çavu┼čo─čludere

─░sale Hatt─▒, ┼×ile-Darl─▒k ─░sale Hatt─▒, Sefak├Ây- Halkal─▒ ─░sale Hatt─▒, Sefak├Ây-

Sultanmurat ─░sale Hatt─▒, ├ľmerli-├çaml─▒ca ─░sale Hatt─▒, Ayaza─ča ─░sale Hatt─▒ bunlardan baz─▒lar─▒.

─░├žme Suyu Tasfiye

1994 Y─▒l─▒ndan itibaren, mevcut ar─▒tma tesisleri tamamen yenilenmi┼č, D├╝nyadaki en ileri

teknolojiler kullan─▒larak Fatih Sultan Mehmet Han ─░├žmesuyu Ar─▒tma Tesisi gibi 7 adet i├žme

suyu ar─▒tma tesisi in┼čaa edilmi┼čtir. B├Âylece, 1.078.000 m3/g├╝n olan i├žmesuyu ar─▒tma

kapasitesi 2.480.000 m3/g├╝n art─▒r─▒larak, 3.558.000 m3/g├╝n'e ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č ve 3 kat kapasite art─▒┼č─▒

sa─članm─▒┼čt─▒r.

Su Kalitesi

Sudaki bulan─▒kl─▒─č─▒n giderilmesinde, ├ž├Âkt├╝rme tanklar─▒n─▒, suyun ├Ân dezenfeksiyonunda klor

yerine, ileri D├╝nya ├╝lkelerinde hen├╝z kullan─▒lamaya ba┼članan ├Ân ozonlama sistemini

kullanm─▒┼čt─▒r. . Tat ve koku giderilmesinde aktif karbon kullan─▒larak sadece sa─čl─▒kl─▒ su de─čil,

ayn─▒ zamanda damak tad─▒na da ├Ânem verilmi┼čtir.

T├╝rk ─░├žmesuyu Standartlar─▒ (TS 266) daha ├žok klasik parametrelerde yo─čunla┼čmaktad─▒r, (tad,

koku, renk gibi). Ancak, ─░SK─░ bu parametrelerle kifayet etmeyip, D├╝nya Sa─čl─▒k Te┼čkilat─▒

(WHO), Avrupa Toplulu─ču (EU), ABD ├çevre Koruma Ajans─▒ (EPA) standartlar─▒na uygun su

├╝retmektedir.

─░stanbul'da Yeniden Su Medeniyeti'ni Tesis Ettik

1995 Hamle Y─▒l─▒

1995 y─▒l─▒n─▒ Hamle Y─▒l─▒ olarak ilan ettik. ─░stanbul i├žin son derece ├Ânemli ve b├╝y├╝k projeleri

ger├žekle┼čtirdik. ├ľmerli - ├çaml─▒ca ─░sale Hatt─▒, Istranca Derelerinin ilk ├╝├ž├╝; D├╝zdere Baraj─▒ ve

Terfi Tesisleri, Kuzuludere Baraj─▒ ve Terfi Tesisleri ile B├╝y├╝kdere Baraj─▒ ve Terfi Tesislerini

a├žt─▒k. K├╝├ž├╝kk├Ây Terfi Merkezi, ├ľmerli Muradiye ─░├žmesuyu Ar─▒tma Tesisi, Tuzla Deniz

De┼čarj─▒, Atak├Ây At─▒ksu Terfi Merkezi hizmete al─▒nd─▒ ve saymakla bitiremeyece─čimiz tesislerin

temeli at─▒ld─▒.

1996 Çevre Yılı

Su yat─▒r─▒mlar─▒nda b├╝y├╝k mesafe kat ettik. ┼×ile Keson Kuyular─▒, Ka─č─▒thane Y─▒ld─▒r─▒m Beyazid

Han ─░├žmesuyu Ar─▒tma Tesisi, Dudullu - ├çaml─▒ca ─░sale Hatt─▒, Kabata┼č - Baltaliman─▒ T├╝nelleri,

Maltepe - Adalar Denizalt─▒ ─░├žme Suyu Boru Hatt─▒, Sefak├Ây - Halkal─▒ Su Haznesi ve Terfi

Merkezleri gibi b├╝y├╝k projeleri hizmete ald─▒k ve onlarca tesisin de temelini att─▒k. Bu d├Ânemde

at─▒ksu yat─▒r─▒mlar─▒na h─▒z vererek, daha ye┼čil ve ya┼čanabilir bir ─░stanbul i├žin ├ževre korumada

dev ad─▒mlar att─▒k.

1997 Hali├ž Y─▒l─▒

1994 y─▒l─▒ndan ├Ânce a─č─▒r kokular─▒n y├╝kseldi─či Hali├ž, hi├žbir canl─▒n─▒n ya┼čayamad─▒─č─▒, adeta bir

batakl─▒k halindeydi. Organik maddelerin havas─▒z ayr─▒┼čmas─▒ndan do─čan metan, hidrojen s├╝lf├╝r

gibi gazlar─▒n kokusu kilometrelerce ├Âteden hissediliyordu. Bu manzaray─▒ g├Âren yabanc─▒

uzmanlar, Hali├ž art─▒k kullan─▒lamaz, en iyisi tamamen doldurulup de─čerlendirilmelidir diye

rapor vermi┼čler ve bu raporlar taraftar da bulmu┼čtu.

Su meselesinin halledilmesinden sonra 1997 y─▒l─▒n─▒ Hali├ž Y─▒l─▒ olarak ilan ettik. G├╝ney Hali├ž ve

Kuzey Hali├ž t├╝nelleri k─▒sa s├╝rede bitirilerek, Hali├ž taban─▒ndaki 5 milyon m3 ├žamur, d├╝nyada

nadir olarak uygulanan bir teknolojiyle Alibeyk├ÂyÔÇÖdeki eski bir ta┼č oca─č─▒na pompalanm─▒┼čt─▒r.

Burada ├ž├Âken ├žamurun ├╝st k─▒sm─▒ndaki duru faz filtrelerden s├╝z├╝lerek tekrar Hali├žÔÇÖe

verilmi┼čtir. B├Âylece ├žok d├╝┼č├╝k maliyetle ve kimseyi rahats─▒z etmeden Hali├žÔÇÖi temizledik, eski

g├╝nlerine d├Ând├╝rd├╝k.

K─▒sa s├╝re i├žinde Hali├žte 33 t├╝r bal─▒k ve su canl─▒s─▒ ya┼čamaya ba┼člam─▒┼č, ├ževre d├╝zenlemeleriyle

Hali├ž eski g├╝zelli─čine kavu┼čmu┼č, insanlar mesire yeri olarak kullanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Hali├ž,

batakl─▒ktan alt─▒n boynuza d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r

1998 Mavi Marmara Y─▒l─▒

Marmara Denizi'nin daha mavi ve temiz olmas─▒ i├žin ├žal─▒┼čmalar ba┼člatt─▒k. Bu ├žal─▒┼čmalar─▒n

neticesinde 1998 y─▒l─▒nda; G├╝ney Hali├ž ├çevre Projesi, Bayrampa┼ča ─░├žmesuyu ┼×ebekesi,

Mahmutbey Su Haznesi ve Terfi Merkezi, Emin├Ân├╝ ─░├žmesuyu ┼×ebekesi, ├çeliktepe -

Ayaza─ča - Sar─▒yer - B├╝y├╝kdere - Maden ─░sale Hatt─▒, Terfi Merkezi ve Su Hazneleri, Tuzla

At─▒ksu Biyolojik Ar─▒tma Tesisleri, ─░kitelli Fatih Sultan Mehmed Han ─░├žmesuyu Ar─▒tma Tesisi

ile Sazl─▒dere Baraj─▒ - ─░kitelli ─░sale Hatt─▒, B├╝y├╝k├žekmece At─▒ksu Ar─▒tma Tesisi hizmete al─▒nd─▒.

1999 Ye┼čil Havzalar Y─▒l─▒

─░stanbul'a su getirilen kaynaklar─▒n korunmas─▒ ve ─░stanbullular─▒n daha sa─čl─▒kl─▒ su i├žebilmeleri

i├žin havzalar koruma alt─▒na ald─▒. ├ľmerli-Sultanbeyli ─░sale Hatt─▒, Su Haznesi ve ─░├žmesuyu

┼×ebeke Tesisleri, Bak─▒rk├Ây ─░├žmesuyu ┼×ebekesi, Beylikd├╝z├╝ ─░├žmesuyu Ana Besleme ┼×ebekesi,

Elmal─▒ K├╝├ž├╝ksu T├╝neli, Do─ču Tuzla At─▒ksu Toplay─▒c─▒lar─▒ ve Kollekt├Ârleri gibi b├╝y├╝k projeler

de 1999 y─▒l─▒nda hizmete al─▒nd─▒.

Su havzalar─▒n─▒n maksimum su kotundan 300 m uza─č─▒na kadar olan mesafeyi mutlak koruma

alan─▒ ilan ederek hi├žbir ┼čekilde bu alanda yap─▒ yap─▒lmas─▒na m├╝saade etmedik ve hatta mevcut

ka├žak yap─▒lar ile yeni yap─▒lan ka├žak yap─▒lar─▒ da y─▒kt─▒rd─▒k. 1994 y─▒l─▒na kadar havzalarda 23 adet

y─▒k─▒m yap─▒ld─▒─č─▒ halde, 7 y─▒lda 941 adet ka├žak yap─▒ y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r.

Havzalar─▒n korunmas─▒na sadece ka├žak yap─▒lar─▒n y─▒k─▒lmas─▒ ┼čeklinde bakmad─▒k, ayn─▒ zamanda

mutlak koruma alanlar─▒n─▒n tamamen kamula┼čt─▒rma ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ da ba┼člatarak buralar─▒

a─ča├žland─▒rd─▒k. 1994 ├Âncesi i├žmesuyu havzalar─▒na hi├ž a─ča├ž dikilmemi┼čken, 7 y─▒l i├žerisinde

500.000 a─ča├ž dikildi.

Bunlara ilave olarak, i├žmesuyu havzalar─▒na at─▒ksu giri┼čine mani olmak i├žin ileri biyolojik

at─▒ksu ar─▒tma tesisleri ve t├╝neller in┼ča ederek at─▒ksular─▒n ar─▒t─▒larak uygun yerlere

uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ sa─člad─▒k.

─░SK─░ Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝m d├Âneminde bir├žok ilke imza att─▒k.

Ger├žekle┼čtirdi─čimiz ─░lkler;

M├╝┼čteri Hizmetleri

┬Ę Abone zihniyetinden m├╝┼čteri anlay─▒┼č─▒na ge├žildi.

┬Ę B├Âlge m├╝d├╝rl├╝kleri vas─▒tas─▒yla hizmet, vatanda┼člar─▒n aya─č─▒na g├Ât├╝r├╝ld├╝.

┬Ę ┼×ebeke kanal ve su hizmetleri ├Âzelle┼čtirildi. H─▒zl─▒ m├╝dahale d├Ânemi ba┼člad─▒.

┬Ę Beyaz Masa kuruldu. M├╝┼čteriye s├╝ratli ve g├╝ler y├╝zl├╝ hizmet verilmeye ba┼čland─▒.

┬Ę ─░nternetten de itiraz i┼člemleri yap─▒lmaya ba┼čland─▒.

┬Ę ─░tirazlar %34ÔÇÖten %0.3ÔÇÖe indirildi.

┬Ę Vatanda┼č─▒n beyan─▒na g├Âre mukavele yap─▒lmas─▒ uygulamas─▒na ge├žildi.

┬Ę D├╝nyan─▒n en ileri Bilgi ─░┼člem Merkezi kuruldu.

┬Ę Denk b├╝t├že yap─▒ld─▒.

─░├žmesuyu Hizmetleri

┬Ę Su rezervi 1 milyar m3ÔÇÖ ├╝ a┼čt─▒

┬Ę T├╝rkiyeÔÇÖde ├╝retilen i├žmesuyunun %40ÔÇÖ─▒ ─░SK─░ taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirildi.

┬Ę AdalarÔÇÖa denizalt─▒ isale hatt─▒ d├Â┼čenerek d├╝zenli su verildi

┬Ę Kazandere Baraj─▒ ile Pabu├ždere Baraj─▒ aras─▒nda t├╝nel ba─člant─▒s─▒ yap─▒larak d├╝nyada bir

ilk ger├žekle┼čtirildi

┬Ę ─░├žmesuyunun ar─▒t─▒lmas─▒nda ozonlama tekni─či kullan─▒lmaya ba┼čland─▒

┬Ę Su Ar─▒t─▒m─▒nda aktif karbon uygulamas─▒na ge├žildi

┬Ę ┼×ebekelerin %94ÔÇÖ├╝ yenilenerek i├žmesuyu kayb─▒ %65ÔÇÖten, % 27ÔÇÖye d├╝┼č├╝r├╝ld├╝

At─▒ksu Hizmetleri

┬Ę Havza koruma acil m├╝dahale ekipleri kuruldu.

┬Ę Havzalarda istiml├ók ve a─ča├žland─▒rma ├žal─▒┼čmalar─▒ ba┼člad─▒.

┬Ę ─░leri Biyolojik Ar─▒tma Tesisleri in┼ča edildi.

┬Ę Alibeyk├Ây ve K├╝├ž├╝kk├Ây Dereleri ─▒slah edildi.

┬Ę B├╝t├že de yat─▒r─▒mlar─▒n %60ÔÇÖ─▒ ├ževre koruma yat─▒r─▒mlar─▒na ayr─▒ld─▒.

Acil M├╝dahale Hizmetleri

┬Ę ┼×ehir Bilgi Sistemi kuruldu.

┬Ę Altyap─▒ haritalar─▒ ├ž─▒kar─▒ld─▒ ve bilgisayara i┼člendi.

┬Ę Afet Y├Ânetim Merkezi kuruldu.

┬Ę Deprem ekipleri kuruldu.

Su Meselesi Halledilmi┼č Denizi Daha Mavi Daha Ye┼čil ─░stanbul

K─▒sa zamanda hizmete ald─▒─č─▒m─▒z barajlarla 7 dereyi 7 tepeyle bulu┼čturarak ─░stanbul'un suya

hasretini noktalad─▒k, ─░stanbul'da yeniden Su Medeniyeti'ni tesis ettik.

2000 y─▒llara gelindi─činde ─░stanbul art─▒k su meselesini halletmi┼č, musluklar─▒ndan kana kana su

i├žilen, denizi daha mavi, daha ye┼čil hale gelmi┼čtir.

Melen Projesi

Bilindi─či ├╝zere, 2007 y─▒l─▒nda D├╝nyaÔÇÖda ve ├╝lkemizde ya┼čanan iklim de─či┼čikli─či, k├╝resel

─▒s─▒nma etkileri ve kurakl─▒k ─░stanbulÔÇÖda Melen Suyuna acil ihtiya├ž duyulmas─▒na sebep

olmu┼čtur.

Bunun ├╝zerine 2007 y─▒l─▒nda DS─░, in┼čaat─▒ 2010 y─▒l─▒nda bitecek olan Melen Sisteminin

I.Kademesinin daha erken devreye girmesi i├žin, Melen Sistemi in┼čaat─▒n─▒n tamamlanan

k─▒s─▒mlar─▒n─▒ ve Ye┼čil├žay Sistemini kullanarak ÔÇť─░stanbulÔÇÖa Acil Su TeminiÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda entegre

bir proje geli┼čtirmi┼čtir.

Devlet Su ─░┼čleri Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝, ─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediye Ba┼čkanl─▒─č─▒ ve ─░SK─░ Genel

M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yetkililerinin m├╝┼čterek ├žal─▒┼čmalar─▒ ile B├╝y├╝k Melen ├çay─▒n─▒n 20 Ekim 2007 saat

16.59ÔÇÖda ak─▒t─▒lmas─▒ karar─▒ al─▒nm─▒┼č ve bu b├╝y├╝k seferberlik ÔÇť┼×afak Harekat─▒ÔÇŁ ad─▒yla

h─▒zland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. ─░stanbulÔÇÖun suyla olan ser├╝veninde ├žok ├Ânemli bir k├Â┼če ta┼č─▒ olan MelenÔÇÖin

─░stanbulÔÇÖa ta┼č─▒nmas─▒ i├žin tertip edilen bu seferberlik i├žin gece g├╝nd├╝z ├žal─▒┼č─▒ld─▒. B├╝t├╝n

elemanlar─▒n ├╝st├╝n gayret ve ├žal─▒┼čmalar─▒ ile proje tamamland─▒ ve belirlenen tarihte Melen ├çay─▒

─░stanbulÔÇÖa ak─▒t─▒ld─▒. Bu projede ├žal─▒┼čan herkesin verilen saatin dakik oldu─čunu bilip, ad─▒mlar─▒n─▒

ona g├Âre atmas─▒ i├žin kesin saat verdik. Bunun da ├žok b├╝y├╝k bir faydas─▒ oldu. ├ç├╝nk├╝ herkes

hedefe kilitlendi. Projenin biti┼č tarihi ve saatinin a├ž─▒klanmas─▒n─▒n ard─▒ndan bir├žok ki┼či bunun

m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi ancak biz yeti┼čtirdik ve bunu d├╝nyaya ispatlad─▒k.

Cumhuriyet tarihinin en b├╝y├╝k i├žmesuyu temin projesi olan Melen Sistemi muhtevas─▒ndaki

bo─čaz ge├ži┼č t├╝nelleri ile ilk kez k─▒talararas─▒ su temini ger├žekle┼čtirildi. ─░lk a┼čamas─▒nda ┼čehre,

y─▒lda 268 milyon metrek├╝p ilave su sa─člayacak olan B├╝y├╝k Melen Sistemi ile su,

130 kilometre uzunlu─čundaki ├želik borularla Ala├žal─▒ VadisiÔÇÖne ve sonra da T├╝rkiyeÔÇÖnin en

b├╝y├╝k ar─▒tma tesisi olan Cumhuriyet Ar─▒tma TesisleriÔÇÖne aktar─▒lacak. Ard─▒ndan 4 metre

├žap─▒ndaki dev t├╝nel ile ─░stanbul Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒ ge├žerek, Avrupa yakas─▒na ula┼čt─▒r─▒lacakt─▒r.

Melen ProjesiÔÇÖnde AnadoluÔÇÖdan temin edilecek suyun, Avrupa yakas─▒na iletilmesinde iki

k─▒tay─▒ birbirinden ay─▒ran Bo─čaz─▒n ge├žilmesinin b├╝y├╝k ├Ânemi bulunmaktad─▒r. Bu sebeple

Bo─čazi├ži T├╝nel in┼čaat─▒, bu projenin en ├Ânemli k─▒sm─▒n─▒ olu┼čturmaktad─▒r. Bo─čazi├ži T├╝neli, deniz

seviyesinin 135 m alt─▒ndan ge├žmektedir. Bu t├╝nel 4 m i├ž ├žap─▒nda ├želik kaplamal─▒ ve 5551 m

uzunlu─čunda olup 145 m derinli─čindeki Beykoz ┼×aft─▒ndan olu┼čmaktad─▒r.

2 May─▒s 2009 tarihinde hizmete al─▒nan ÔÇťDerbent-Beykoz ┼×aft─▒ Aras─▒ Bo─čaz Ge├ži┼č T├╝neliÔÇŁnin

uzunlu─ču 3 145 metre olup, t├╝nelin tamam─▒n─▒n 2010 y─▒l─▒nda tamamlanmas─▒ ve Melen suyunun

Ka─č─▒thaneÔÇÖye aktar─▒lmas─▒ sa─članacakt─▒r.

Depo

Bo─čaz Ge├ži┼či

T├╝nel

Terfi Sistemi

Ar─▒tma Tesisi

─░sale Hatt─▒

Terfi Sistemi

Reg├╝l├ót├Âr

Baraj

Derbent-Beykoz ┼×aft─▒ Aras─▒ Bo─čaz Ge├ži┼č T├╝neli ile Asya ve Avrupa k─▒tas─▒ ilk defa ─░stanbul

Bo─čaz─▒n─▒n alt─▒ndan ge├žen ve i├žerisinden su iletilen bir kara t├╝neli ile birle┼čtirilmi┼čtir.

Storage

Proje Sahas─▒ / Project Area

Pumping St.

Water Treatment Plant

Intake Weir

Pumping St.

Devlet Su ─░┼čleri Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ / General Directorate of State Hydraulic Works

2 / 33

─░stanbulÔÇÖun 200 y─▒ll─▒k susuzluk yaras─▒na deva olacak B├╝y├╝k Melen Sistemi ise 3 safhadan

meydana gelmekte olup, ilk a┼čamada y─▒lda 268 milyon m3, nihai durumda ise y─▒lda 1 milyar

180 milyon m3su verilecek ve ┼čehrin 2040 y─▒l─▒na kadar olan i├žme, kullanma ve sanayi suyu

ihtiyac─▒ kar┼č─▒lanacakt─▒r.

5. D├╝nya Su Forumu

Hayat─▒n ba┼člang─▒c─▒ su; ┼čehirler, ├╝lkeler ve k─▒talar aras─▒nda yol al─▒rken ak─▒p ge├žti─či yerlerdeki

k├╝lt├╝rleri, insanlar─▒ ve medeniyetleri birbirine ta┼č─▒r ve yak─▒nla┼čt─▒r─▒r. Farkl─▒l─▒klar─▒n

yak─▒nla┼čmas─▒n─▒n anahtar─▒ suyun kimyas─▒, asl─▒nda farkl─▒l─▒─č─▒n faydaya d├Ân├╝┼čmesinin ve

uzla┼čman─▒n en iyi ├Ârne─čidir. Tek ba┼člar─▒na bulunduklar─▒nda yan─▒c─▒ ve yak─▒c─▒ birer gaz olan

hidrojen ve oksijen bir araya geldi─činde, d├╝nyaya hayat, insano─čluna serinlik bah┼čeden suya

d├Ân├╝┼č├╝r.

Suyun birle┼čtirici ve b├╝t├╝nle┼čtirici g├╝c├╝nden esinlenerek, 16ÔÇô22 Mart 2009 tarihleri aras─▒nda

iki k─▒tan─▒n anahtar─▒ ─░stanbulÔÇÖda d├╝zenlenen 5. D├╝nya Su ForumuÔÇÖnun ana temas─▒ ÔÇťSu ─░├žin

Farkl─▒l─▒klar─▒n Yak─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒ÔÇŁ olarak belirlendi. Denizlerin, k─▒talar─▒n ve farkl─▒ d├╝nyalar─▒n

bulu┼čma noktas─▒ ─░stanbulÔÇÖda; do─ču ve bat─▒y─▒, kuzey ve g├╝neyi, zengin ve fakiri, geli┼čmi┼č ├╝lke

ile geli┼čmekte olan ├╝lke aras─▒ndaki farkl─▒l─▒klar─▒n su ad─▒na yak─▒nla┼čmas─▒ sa─čland─▒.

Suyun sesini b├╝t├╝n d├╝nyaya bir kez daha y├╝ksek sesle duyurmam─▒za vesile olan 5. D├╝nya Su

Forumu, farkl─▒ b├Âlge ve insanlar─▒ ortak ├ž├Âz├╝mler bulmak i├žin birle┼čtiren bir k├Âpr├╝ olu┼čturmu┼č

ve bu anlaml─▒ hedefe ula┼čmam─▒z─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.

5. D├╝nya Su Forumu, daha iyi bir su y├Ânetimi olu┼čturmak i├žin bilgi ve tecr├╝belerin

payla┼č─▒ld─▒─č─▒ bir d├╝┼č├╝nce platformu olmu┼čtur.

Su problemleri a├ž─▒k, kat─▒l─▒mc─▒, gelece─če ve ├ž├Âz├╝me d├Ân├╝k m├╝zakereleri hak etmektedir. Bu

sebeple 5. D├╝nya Su Forumu i├žin yeni bir yap─▒lanma ortaya koymu┼č, en y├╝ksek oranda

kat─▒l─▒m ve bilgi payla┼č─▒m─▒ sa─članm─▒┼čt─▒r. 10 Devlet ve H├╝k├╝met Ba┼čkan─▒, 89 Bakan, 75 Bakan

Yard─▒mc─▒s─▒, 263 parlamenter, 19 uluslararas─▒ kurulu┼čun ├╝st d├╝zey yetkilisi ve 200 belediye

ba┼čkan─▒n─▒n kat─▒l─▒m sa─člad─▒─č─▒ forum, su toplumunun bulu┼čup, yeni ba─člant─▒lar kurmas─▒ ve su

g├╝venli─činin sa─članmas─▒na y├Ânelik ├ž├Âz├╝m aray─▒┼člar─▒ i├žin de e┼čsiz bir f─▒rsat olmu┼čtur.

├ťlkemiz; 5. D├╝nya Su Forumu sayesinde 155 ├╝lkeden 33.000 ki┼čiyi ─░stanbulÔÇÖda a─č─▒rlayarak,

ba┼čar─▒l─▒ evsahipli─či ├Ârne─čini b├╝t├╝n d├╝nyaya g├Âstermi┼č ve kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n takdirini kazanm─▒┼čt─▒r.

5. D├╝nya Su ForumuÔÇÖnda ilk kez farkl─▒ g├Âr├╝┼člere sahip sivil toplum kurulu┼člar─▒na s├Âz hakk─▒

tan─▒nmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra az geli┼čmi┼č ve Afrika ├╝lkelerinin kat─▒l─▒m─▒n─▒n sa─članabilmesi i├žin

1.000 ki┼čilik bir fon olu┼čturulmu┼čtur.

Bir├žok ilke vesile olan bu forum, ilk kez devlet ba┼čkanlar─▒ ve ba┼čbakanlar d├╝zeyinde bir

zirveye de evsahipli─či yapm─▒┼čt─▒r. ─░stanbul Devlet Ba┼čkanlar─▒ Su Bildirisi, ─░stanbul Bakanlar

Bildirisi, ─░stanbul Su Rehberi yay─▒nlanarak, ─░stanbul Su Mutabakat─▒ imzalanm─▒┼čt─▒r.

Tarihsel ve k├╝lt├╝rel zenginli─čiyle, muhte┼čem tabii g├╝zellikleriyle d├╝nyada ├Ân plana ├ž─▒kan

─░stanbul, 2010 Avrupa K├╝lt├╝r Ba┼čkenti olman─▒n hakl─▒ gurunu ya┼čamaktad─▒r. Her medeniyetin

kendine has derin izler b─▒rakt─▒─č─▒ ─░stanbul, d├╝nya var oldu─ču s├╝rece k├╝lt├╝r merkezi olarak

kalacakt─▒r.

Su gibi aziz olunuz..

Prof. Dr. Veysel ERO─×LU

Çevre ve Orman Bakanı

Bu yazř toplam 2211 defa okundu.
 
Payla■
Bu Yazřya HenŘz Yorum Eklenmemi■.
GEREKLŢ SAYFALAR
YAZARLAR
Reklamlar
Reklamlar
SŢTE ANKET
Hayratta n├╝fus art├Ż├ż├Ż olsunmu
Evet iyi olur
Fark etmez
Olmas├Żn s├Żk├Żnt├Ż olur
Yat├Żr├Żmdan sonra olur
Geri D├Ân├╝├ż imkan├Ż yok
Reklamlar